Bijna iedereen krijgt ooit met de waterpokken te maken. Vooral bij kinderen zien we die typische jeukende blaasjes en lichte koorts. Na een week of twee lijkt alles achter de rug. Maar wat veel mensen niet weten, is dat het virus achter de waterpokken eigenlijk nooit helemaal verdwijnt. Het blijft levenslang in het lichaam aanwezig.
In dit artikel leggen we uit wat dat virus precies doet tijdens de waterpokken en wat er nadien in het lichaam gebeurt.
Het virus achter waterpokken
Waterpokken worden veroorzaakt door het varicella zoster virus (VZV). Dit virus behoort tot de familie van de herpesvirussen. Kenmerkend voor deze virussen is dat ze na een infectie in het lichaam blijven hangen.
Tijdens de eerste besmetting, meestal in de kindertijd, komt het virus het lichaam binnen via de luchtwegen. Vervolgens verspreidt het zich via het bloed naar de huid. Daar ontstaan de typische symptomen:
- rode vlekjes die veranderen in jeukende blaasjes
- lichte koorts
- een algemeen ziek gevoel
- soms vermoeidheid of hoofdpijn
Na ongeveer 7 tot 10 dagen drogen de blaasjes op en geneest de huid. Voor de meeste kinderen verloopt deze infectie relatief mild.
Maar het virus zelf verdwijnt niet.
Heel besmettelijk virus
Het waterpokkenvirus is bijzonder besmettelijk. Het verspreidt zich via kleine druppeltjes in de lucht wanneer iemand hoest of niest, maar ook via direct contact met de blaasjes.
Wie nog nooit waterpokken heeft gehad en in contact komt met het virus, heeft een grote kans om besmet te raken. Daarom zien we waterpokken vooral bij kinderen op plaatsen waar het virus zich snel kan verspreiden, bijvoorbeeld op school of in de kinderopvang.
Toch heeft een kleine groep volwassenen het virus nog nooit doorgemaakt. Naar schatting 5% van de volwassenen heeft geen immuniteit tegen waterpokken. Voor hen is het extra belangrijk om voorzichtig te zijn bij contact met iemand die waterpokken heeft, omdat de ziekte op volwassen leeftijd vaak zwaarder kan verlopen.
Het virus trekt zich terug in het zenuwstelsel
Na de genezing van waterpokken verplaatst het varicella zoster virus zich naar de zenuwknopen dicht bij het ruggenmerg en de hersenen. Daar blijft het in een rusttoestand aanwezig.
Het immuunsysteem houdt het virus normaal gezien goed onder controle. Veel mensen merken daarom hun hele leven niets meer van het virus dat ooit waterpokken veroorzaakte.
Toch kan het virus onder bepaalde omstandigheden opnieuw actief worden.
Wanneer het virus opnieuw actief wordt: zona of gordelroos
Als de afweer verzwakt, bijvoorbeeld door ouder worden, ziekte, stress of bepaalde medicatie, kan het virus opnieuw ontwaken. In plaats van waterpokken veroorzaakt het dan zona, ook wel gordelroos genoemd.
Bij zona verplaatst het virus zich langs een zenuw naar de huid. Daardoor ontstaat een pijnlijke huiduitslag met blaasjes in de zone van die zenuw, vaak op de borstkas, rug of het gezicht.
Typische symptomen zijn:
- een branderige of stekende pijn
- tintelingen of overgevoeligheid van de huid
- een bandvormige uitslag met blaasjes
- vermoeidheid of lichte koorts
De pijn kan soms al enkele dagen aanwezig zijn voordat de huiduitslag zichtbaar wordt.
Mogelijke complicaties van zona
Bij veel mensen geneest gordelroos binnen enkele weken. Toch kan zona soms belangrijke complicaties veroorzaken, vooral bij oudere volwassenen.
Langdurige zenuwpijn
De meest voorkomende complicatie is aanhoudende zenuwpijn nadat de huidletsels verdwenen zijn. Deze pijn kan weken, maanden en in sommige gevallen zelfs jaren blijven bestaan. Ze kan brandend, stekend of schietend aanvoelen en kan het dagelijkse leven sterk beïnvloeden, bijvoorbeeld bij slapen, bewegen of aanraking van de huid.
Problemen aan het oog
Wanneer zona optreedt in het gezicht, vooral rond het voorhoofd, de neus of het oog, kan het virus ook het oog aantasten. Dit kan leiden tot ontstekingen van het hoornvlies of andere oogstructuren. Zonder snelle behandeling bestaat er een risico op blijvende schade aan het zicht.
Daarom is het belangrijk om bij blaasjes of pijn rond het oog altijd snel medische hulp te zoeken.
Wat betekent dit in de praktijk?
Voor de meeste mensen blijven waterpokken een onschuldige kinderziekte. Toch is het goed om te weten dat het virus levenslang in het lichaam aanwezig blijft.
Enkele belangrijke punten:
- Wie waterpokken heeft gehad, kan later gordelroos ontwikkelen.
- De kans op zona neemt toe met de leeftijd.
- Zona kan gepaard gaan met langdurige zenuwpijn of oogproblemen.
- Het virus is zeer besmettelijk voor mensen die nog nooit waterpokken hebben gehad.
- Er bestaat vandaag een vaccin dat bescherming kan bieden tegen gordelroos bij oudere volwassenen. Bespreek bij twijfel met je huisarts of dit ook voor jou een verstandige keuze is.
Twijfel je over symptomen van waterpokken of gordelroos? Of heb je vragen over preventie of behandeling? Bij ons in Apotheek An De Witte helpen we je graag verder met advies op maat.